• Têketin
  • Bibe Nivîskar
  • Ziman
Xirbeyên Mayayiyan û Teknîka Nû LIDAR

Xirbeyên Mayayiyan û Teknîka Nû LIDAR


nivîskar: Metîn Eser
barkirin: Rêbendan 10, 2018, 7:58


Bi xêra teknîka nû ya lazerê li daristanên Guatemalayê vedîtina hejmareke pirr zêde ya xirbeyên Mayayiyan pêk hat. Xirbeyên vedîtî ji xanî, qesr û seray, kemerên avê, avahiyên berevanî û parastinê û hwd...pêk dihêt. Xirbeyên Mayayiyan dem û dewraneke dûr û dirêj xwe bi giya, nebat û darên li daristanê xemilandiye. Şûnwarnas Stephen Housten wiha dibêje; “Dema min bi xêra teknîka nû ya lazerê xirbeyên Mayayiyan dît, min nekarî xwe rabigirim û rondikên min ji çavên herikîn.”

Şaristaniya Mayayiyan bi qasî 2.000 sal beriya Zayînê çêbûye û li Hondûras, Belîze, Guatamala, El Salvador û Meksîkayê belav bûye. Xirbeyên li daristanê, ji dewra zêrîn ya Mayayiyan e ku dewreke pirr bi miyaser û îhtişam bû, dewra zêrîn ya Mayayiyan ji sala 250 heya 900 piştî Zayînê ye. Mayayî di dewra zêrîn de bi beşên weke huner, çand, mîmarî û ezmannasiyê karên girîng pêk anîne. Tiştê ji wê çanda dewlemend û berhemdar ji me re maye, xirbeyên li daristanê ne.

Lê heya vê gavê em nizanin û me pêdernexistiye ku di xirbeyên li daristanê de çi hene û di çi halê de ne. Komeke lêkolînerên navneteweyî bi teknîka nû ya lazerê xwestin bersiva pirsên me vebînin û bibersivînin. Navê teknîka nû ya lazerê LIDAR (Light Detection and Ranging) e. Bi LIDARê ji helîkopter an jî balafirê di her çar saniyeyê de bi mîlyonan tîrêjên lazerê xwe digihînin rûyê erdê. Bi fîlmên ku ji gihandina tîrêjên lazerê yên rûyê erdê, pêk dihên, dimenên 3Dyê çêkirine.

Şûnwarnas bi LIDARê xebatên xwe li daristana Peténê qadeke mezin ya ji 2.100 çarkoşe kîlometreyê pêk anîne. Petén beşek li bakurê Guatemalayê ye, li nêzikê bajarên Mayayê yên bi nav û deng e. Dîmenên 3Dyê encameke pirr balkêş û nedîtî diyar kirine. Ji dîmenên 3Dyê vedîtina 60.000 xirbeyê pêk hatiye ku bi salan e daristanên mezin 60.000 xirbeyê di hembêza xwe de dihewîne.

Lêkolîner xirbeyên weke qesr û seray, kemerên avê û avahiyên berevaniyê ji xirbeyên din ji hev veqetandine. Stephen Housten, profesorê şûnwarnasî û antropolojiyê yê li Brown Universityê ya li Dewleten Yekbûyî yên Amerîkayê ye wiha dibêje; “Karekî bêemsal û bêhempa ye. Dibe ku hinek bi min bikenin û yariyên xwe bi min bikin, lê dema min dîmenên 3Dyê dît, min xwe ranegirt û hêstir ji çavên min herikîn. Ji karên di 150 salên dawîn de yên li ser şûnwarên Mayayiyan pêk hatine, me karê herî mezin û girîng pêk anî.”

Çavkanî: VRT Nieuws

dîtin: 60

Pêveker:

zanist 3d lidar xirbe maya vedîtin lêkolîn guatemala